Hocus Pocus en weg is ons pensioen

De Europese Commissie heeft als een ware Hans Klok, met Jetta Kleinsma als charmante assistente, onze pensioenen doen verdwijnen. Zoals goochelaars dat doen, eerst de focus van het publiek afleiden met de Brexit en ondertussen een nieuwe pensioenrichtlijn uit de mouw halen ten koste van ons nationale spaarvarken. Dat is ongeveer de lezing van onze Nexitvandalen, want die hebben elk argument nodig om hun zaak groter te maken. Ik had beloofd om hier nog eens op in te gaan. Het duurde wat
langer, want het is lastig om dit onderwerp overzichtelijk en leesbaar te houden. Heel kort lukt in ieder geval niet.

Al in 2010 was er een plan om de IORP-richtlijn te herzien. Als antwoord op de crisis waren regels voor banken en verzekeraars inmiddels herzien in Basel II en Solvency II. Pensioeninstellingen zijn eigenlijk ook financiële instellingen dus lag het voor de hand om ook daar tot een herziening te komen. Ik was in die tijd beleidsmedewerker van de Europese
Metaalbewerkersbond (EMB) en pensioen was, zoals mijn baas het omschreef, a dog that nobody wants to pet. Het belangrijkste lid van EMB, IG Metall, vond echter dat wij er iets mee moesten, en dus kreeg ik het dossier. Mijn Zweedse partner zat in een gelijke positie bij de Europese dienstenfederatie UNI Europa, waar vooral druk was vanuit de financiële en uitzendsector om het dossier op te pakken. Dus met z’n tweeën trokken we het EU-pensioenlandschap in. Het Europees Vakverbond (EVV), zeg maar de federatie van federaties, had er een Fransman op zitten. Nu vinden Fransen dat de staat het pensioen moet betalen en de staat het geld rechtstreeks uit de hemel krijgt, dus inhoudelijk was er weinig steun.

Level playing field
Het was verzekeraars een doorn in hun oog dat er zwaardere eisen aan hen werden gesteld vdan aan pensioeninstellingen. Ambtenaren en politici werden gevoerd met een Brusselsw toverformule, “level playing field”. De commissie organiseerde voorlichtingsbijeenkomsten en hoorzittingen. Op elke bijeenkomst waar ik ben geweest, en ik was op de meeste, zaten
verzekeraars hun level playing field-verhaal te spinnen. Collega’s van vakbonden waren in die beginfase niet of nauwelijks aanwezig, we waren meestal met z’n tweeën. Ook de mensen die nu een hele grote mond hebben, heb ik niet gezien of gehoord.

En zo zagen we een EU-dossier groeien waarin de stem van verzekeraars veel beter te horen was dan de onze. In die fase begint ook het Europees parlement met de voorbereidingen. Dat doen ze niet alle 750. Zij wijzen een rapporteur aan die de nodige informatie verzamelt. In dit
geval Ria Oomen, een gelouterde politica uit de rechtervleugel van het CDA, in Brussel lid van de EVP-fractie. Ria werd overduidelijk ook gefrequenteerd door de verzekeringslobby. Het Europees Parlement hield ook een hoorzitting, waarbij Ria de enige aanwezige parlementariër
was. Het parlement was in Straatsburg, iedereen stuurde assistenten naar de hoorzitting. Wat overigens niet erg is, want die bereiden de standpunten van parlementariërs voor.

Groenboek
Er komt een zogenaamd groenboek, waarin de commissie alle richtingen exploreert en belanghebbenden vraagt te reageren. Als ik mij goed herinner waren er zo’n zestienhonderd
reacties, waaronder die van ons. Ik had inmiddels ook zitting genomen in het EU pension forum, een adviesorgaan onder DG sociale zaken en werkgelegenheid, destijds onder commissaris Laszlo Andor. Hij had als een
van de weinige sociaaldemocraten de Europese vakbeweging onverholen om hulp gevraagd. Pensioen was een item van Sociale Zaken, maar werd langzaam overgenomen door DG Interne Markt onder leiding van de neoliberale commissaris Michel Barnier. Het groenboek, met daarin alle input van buiten, werd ter verdere uitwerking overgedragen aan het nieuw gevormde toezichtsorgaan EIOPA, een instelling die achter de gesloten deuren van de Europese Bank in Frankfurt opereert. Rond de kerst van 2011 werd er een stakeholderscommissie samengesteld. Die posities waren in grote mate ingenomen door werkgevers, wetenschappers en commerciële belanghebbenden. Er zat maar één iemand die de vakbonden vertegenwoordigde, de eerder genoemde Fransman van het EVV. Voor
Nederland zat er de voorzitter van de pensioenfederatie, op dat moment een werkgever. Ik heb destijds een klacht ingediend bij EIOPA over de samenstelling van die commissie. Mijn partner deed gelijktijdig hetzelfde bij de EU-ombudsman. De klachten werden ons niet in dank afgenomen, maar de ombudsman is inmiddels een eigen initiatiefonderzoek gestart
naar de samenstelling van alle EU-commissies.

Dood geld
Intussen begon EIOPA ook aan een publieke consultatie waarin de vraagstelling de neoliberale wind al riekte. Ook daar overweldigend veel input. De samenvatting van alle commentaren telde maar liefst 378 pagina’s. Natuurlijk zaten ook onze reacties ertussen. Na deze exercitie kwam er een document met een duidelijke richting: een witboek. Dat moet dan door het Europees Parlement en de Raad van Ministers in een zogenaamde co-determinatieprocedure. De door de verzekeraars bepleitte buffervereisten, die zouden leiden tot hogere premies en ‘dood geld’, zijn dan al gesneuveld door de inspraak en lobby. Maar nu werden ineens meer slapende honden wakker gemaakt? Gaat de EU ons regels opleggen, waardoor financiële experts het voor het zeggen krijgen? Gaan zij bepalen dat we nog ingewikkelder jaaropgaves krijgen? Er ontstaat een coalitie van enkele landen. Onze Tweede Kamer start een zogenaamde
gelekaartprocedure. De commissie moet op grond van de ingebrachte bezwaren met een nieuw voorstel komen. Op het nippertje. Dus kwam de nieuwe commissie in een nieuw voorstel aan die bezwaren tegemoet. Dat werd uit den treure met de bezwaarmakers afgestemd, zonder een nieuw probleem te veroorzaken in de landen die de eerste versie accepteerden. Eigenlijk een huzarenstukje. En ja, ze hielden dat even onder de pet, omdat er iets belangrijkers speelde, het Brexitreferendum. Omdat Engeland een met Nederland vergelijkbaar systeem heeft en ook met Nederland bezwaar had gemaakt, zou vroegtijdige publicatie allerlei onbedoelde neveneffecten kunnen hebben.

Complotdenken
Maar de kern van de richtlijn: onze pensioengelden blijven onaangetast, de regels komen overeen met het toetsingskader van de Nederlandse Bank, die ook het toezicht blijft uitoefenen. De grote veranderingen zitten in grensoverschrijdende pensioenactiviteiten en communicatie. Daar zijn nu regels voor gekomen die door alle direct belanghebbenden worden onderschreven. Ik maak mij boos over de raddraaiers die doen alsof IORP een plotselinge en stiekeme streek uit Brussel is. Dat zijn allebei leugens. Het is een langlopend, ingewikkeld proces met vele inspraakmomenten waar geen van die types gebruik van heeft gemaakt toen het nog kon. Een proces met meerdere democratische toetsingsmomenten. En metvoldoende checks and balances om bij te sturen wanneer het fout dreigde te gaan.

EU voor dummies

Discussies over Brexit en Nexit op fora zijn zelden gebaseerd op feiten. Collega en Facebookvriend Bart Plaatje alias Bartje Brecht daagde mij uit om de discussie nog eens op basis van feiten aan te gaan. Om verwijten achteraf te vermijden: ik ben een groot fan van de Europese Unie.

De makkelijkste en nimmer bewijsbare argumenten gaan natuurlijk over vrede, veiligheid en handel. Nimmer bewijsbaar, omdat het zeker niet denkbeeldig is dat we ook zonder EU in vrede en welvaart zouden hebben geleefd. Dat de samenwerking in de EU conflictbronnen en handelsbarrières vermindert, lijkt mij echter evident. Ons jarenlange handelsoverschot en onze positie op de wereldmarkt wordt zeker versterkt door het EU-lidmaatschap. Ik ben bijna even oud als de Europese Economische Gemeenschap (EEG) en ik heb de armoede van mijn ouders in relatieve welvaart zien veranderen. Van 1945 tot 1962 zijn onze lonen systematisch laag gehouden. Nederland was tot 1991 per saldo een netto ontvanger.

In Europa waren we sinds de oorlog een economisch achterblijvertje terwijl we nu een koploper zijn. Natuurlijk heeft de aardgasbel onze economie vanaf begin jaren zestig flink aangewakkerd. Maar dat moeten we ook niet overschatten. De totale aardgasopbrengst sinds 1960 is ongeveer 30 procent van ons huidige bruto binnenlands product (bbp). Over 56 jaar gerekend is dat een fractie van onze economische groei. Bewijzen is moeilijk, maar het valt niet te ontkennen dat het lidmaatschap van de EEG en later de EU onze economie positief heeft beïnvloed.

Regels

Laten we eens kijken naar een van de grote bezwaren tegen de EU: de Brusselse regelzucht. Een heel groot deel van onze wetgeving op het gebied van onder andere consumentenrecht, productveiligheid, milieu, werknemersrechten, verkeersveiligheid en antikartelregels komt uit Brussel. Over het algemeen zijn dat goede regels die ons leven verbeteren. Nu hoor ik al zeggen dat we zonder Brussel ook wel op het idee zouden zijn gekomen. Dat klopt in sommige gevallen. In andere gevallen was de knuppel uit Brussel nodig. En in sommige gevallen hebben wij het helemaal niet geregeld.

Wat er gebeurt als je zaken niét gezamenlijk regelt, kunnen we zien aan het waterbedeffect in asiel- en fiscale politiek. Als één land de regels verandert, verplaatst het ‘probleem’ zich naar een ander land.

Europese aanbestedingen, een doorn in veler ogen. Vooralsnog halen wij meer omzet uit aanbestedingen in het buitenland, dan buitenlandse bedrijven uit de Nederlandse markt halen. Dat is fijn voor de bedrijven, maar wat levert het ons op? Bedrijven die buitenlandse werknemers inhuren en Nederlandse belasting ontwijken? Dat eerste is het gevolg van het vrije verkeer in de EU, de schuld van Brussel. Het tweede is het gevolg van het feit dat Brussel zich juist niet heeft mogen bemoeien met belastingen. Dat is de schuld van Den Haag. Het werkgelegenheidseffect van buitenlandse handel is niet even groot als dat van onze binnenlandse business. Je kunt echter niet met droge ogen beweren dat vermindering van buitenlandse handel geen negatief effect heeft op onze werkgelegenheid.

Achterkamertjes

Nu de ondoorzichtige Brusselse achterkamertjes. De totstandkoming van besluiten in Brussel is even ingewikkeld als traag. Maar het is zeker niet ondoorzichtig. Het voert te ver om alle verschillende procedures uit te leggen, maar een richtlijn (een EU-wet) komt globaal als volgt tot stand. Er bestaat een politieke wens om iets te regelen door middel van wetgeving. Die wens komt niet uit Brussel, maar uit de lidstaten. In het totstandkomingsproces zijn er meerdere consultaties (inspraakrondes). Daar kunnen in principe alle belanghebbenden aan meedoen. Na zo’n groenboek procedure volgt een witboek. Via het witboek worden de lidstaten en het parlement geconsulteerd.

Uiteindelijk komt er een voorstel. Dat voorstel wordt feitelijk tweemaal democratisch getoetst: door het Europese parlement én door de lidstaten via de ministerraad (die bestaat uit democratisch gekozen regeringsleiders), de zgn co-determinatie-procedure. Als een richtlijn leidt tot wetswijzigingen in een lidstaat, komt de nationale democratische molen ook op gang. Dat vergt behendigheid en vooral veel geduld, terwijl er veel kan misgaan in het eindeloos marchanderen door lidstaten en andere belanghebbenden die de details nét even in hun eigen voordeel willen buigen.

Ik heb in mijn vorige blog al iets gezegd over de kosten en efficiëntie van het EU-apparaat. Het is een kleine en zeer efficiënte bureaucratie. Slechts 6 procent van de Europese begroting gaat op aan de eigen organisatie. Dus haal ik hier een ander puntje aan. De ambtenaren hebben geweldige arbeidsvoorwaarden en betalen nauwelijks belasting. Dat klopt, alhoewel er de laatste jaren wel is beknibbeld op de arbeidsvoorwaarden. De EU wil dat het ambtenarenkorps een afspiegeling is van de EU-landen. Er moeten verhoudingsgewijs evenveel Duitsers als Grieken werken.

Er worden zéér hoge eisen gesteld bij de sollicitatie die in het EU-jargon het concours heet. En je mag daarbij rustig aan een muziek- of dressuur concours denken. Het is een superzware procedure, met als doel alleen de allerbesten door te laten. Men wil de allerbeste ambtenaren die vervolgens met hun gezin naar Brussel moeten verhuizen. Mensen die in het thuisland ook goed aan de bak zouden kunnen komen. Of hun partners werk vinden in een stad met een zeer hoge werkloosheid, is nog maar de vraag. Misschien willen ze hun kinderen toch liever in het schoolsysteem van het thuisland laten. Een referendum thuis kan je immers zomaar werkloos maken. Dat wordt dus een dure internationale school in Brussel of nog duurdere kostschool thuis. En stel je laat een leuke woning thuis achter en wil niet drie hoog achter in Brussel wonen. Mede door de aanwezigheid van EU en NAVO is wonen in Brussel erg duur. De huur voor een rijtjeshuis met drie slaapkamers komt al snel op 1500 euro per maand of meer. Nogal wiedes dat de EU naar al deze omstandigheden moet betalen. Ook logisch dat het referentiekader niet het laagste, maar het hoogste salarisniveau in de EU is. Anders zouden de Grieken Brussel overnemen.

Belastingvoordeel

Het belastingvoordeel is ook zo’n tergend argument. Het is gebruikelijk dat internationale organisaties onder een afwijkend belastingregime in het gastland vallen. Het zou op veel bezwaren stuiten als vooral de Belgische fiscus zou profiteren van de EU. Hoge belastingen drijven de loonkosten op. Want ook een ambtenaar is een mens dat kijkt naar wat er overblijft onder de streep. België heeft de hoogste loonbelasting van de EU. Zevenentwintig EU-lidstaten betalen dan feitelijk aan de lachende achtentwintigste. Natuurlijk is het onrechtvaardig dat EU-ambtenaren en Europarlementariërs minder belasting betalen. Maar probeer eens te bedenken hoe je de beste mensen kunt laten verhuizen naar Brussel als er wél het volle pond zou moeten worden betaald. Dan moeten er nog hogere bruto salarissen worden betaald en zou alleen België er voordeel van ondervinden.

Het vervloekte verhuiscircus van het parlement is ook een telkens terugkerend argument van tegenstanders van de EU.. Het is het gevolg van een historisch politiek compromis en feitelijk de schuld van Frankrijk, niet van de EU. Straatsburg is de feitelijke zetel van het parlement. Dat is ooit om symbolische redenen besloten (Straatsburg is Duits én Frans geweest). Omdat de Commissie in Brussel zit, vergadert het parlement vooral in Brussel. Maar de Fransen hebben in de regels laten vastleggen dat er twaalf plenaire vergaderingen in Straatsburg moeten plaatsvinden. Het parlement wil deze regel afschaffen, maar de Fransen natuurlijk niet. Het kost veel geld, maar uiteindelijk is het 0,04 procent van de EU-begroting.

Omgerekend naar de Nederlandse bijdrage is dat jaarlijks 112 eurocent per Nederlander. Als men dat als reden aanvoert om de EU op te blazen, zijn er duizend betere redenen te vinden om Den Haag op te blazen.

De belangrijkste zaken die overblijven is de euro, Griekenland, banken en vluchtelingen. De euro, daar kunnen we simpel over zijn. Bij de invoering van de euro was bijna niemand tegen. In ons enthousiasme spaarden we zelfs de verschillende muntjes uit alle landen. Pas later werden de manco’s duidelijk. Buiten die manco’s zijn er nog steeds voordelen. Handel is gemakkelijker en transactiekosten zijn afgenomen. En het is voor de burger ook prettig dat niet na elke reis weer een restant vreemde valuta in de la verdwijnt.

Neoliberaal

De aanpak van Griekenland, banken en vluchtelingen vind ik moeilijker te duiden. De meeste EU-landen hebben rechtse en centrumrechtse regeringen. Daar hebben burgers voor gekozen. Die regeringen staan voor een neoliberaal beleid en trekken gezamenlijk op zolang ze daar zelf voordeel of het minste nadeel van ondervinden. De uitkomst in Brussel is navenant: een neoliberaal compromis. Als we met z’n allen linkser zouden stemmen, zouden er ook linksere oplossingen uit Brussel komen.

Tot slot nog één onderwerp: het vrije verkeer binnen de EU, een van de belangrijkste aanjaagargumenten in het Brexit-kamp. Sinds de toetreding van de Midden- en Oost-Europese landen is er een grote migratiegolf op gang gekomen. Hoge werkloosheid en lage lonen zijn de aanjagers. In de Brexitcampagne werd het neergezet als een Brits probleem. En dat terwijl er voldoende werk is voor al die migranten, de meesten werken en aan de Britse fiscus afdragen.

Tijdens mijn reizen naar Midden- en Oost-Europese landen zie ik de andere, veel minder besproken kant van de medaille. De vergrijzing in deze landen versnelt, doordat vooral jonge mensen wegtrekken. De belasting- en premiebasis in die landen wordt ernstig ondermijnd. Er ontstaan tekorten in segmenten van de arbeidsmarkt. Beroepen die goed scoren in deze landen, scoren ook goed in onze economieën en leveren bij ons een hoger loon op. Kortom, een zwakke arbeidsmarkt wordt verder ontwricht. Staatsinkomsten om een beter sociaal vangnet te creëren, nemen af. Het enige voordeel voor die landen is het geld dat naar huis wordt gestuurd, de zogenaamde remittances. De vraag is echter of het met die landen beter zou gaan als de mensen thuisblijven. Anders dan dat er ook een duidelijke retourstroom is van mensen die hun ervaring terugbrengen, weet ik het antwoord niet.

Nexit?

Ik heb nu bijna een jaar rondgezworven in Oost Europa. Het deel van de EU wat zich tot de “ netto ontvangers” mag rekenen. Ook daar spelen net als in Engeland en Nederland anti EU sentimenten. Maar ze willen er niet uit omdat iedereen snapt dat het grote voordelen heeft. Met het lawaai in Engeland –waar inmiddels een dode valt te betreuren- neemt in Nederland het tegengeluid ook toe. Doemprofeten aan beide zijden maken overuren en verzinnen argumenten waar je bij staat. Niemand kan echter voorspellen wat er bij een BREXIT of NEXIT gaat gebeuren. Alle voorspellingen zijn koffiedik voorspellingen, simpelweg omdat het nog nooit vertoond is en elke referentie mist.

De meest gehoorde en ook meest voor de hand liggende argumenten in het Brexit kamp, zijn de voorbeelden Noorwegen en Zwitserland. Die zijn geen EU lid en daar gaat het heel goed. Los van het tamelijk unieke verdienmodel van die landen (olie en banken) laat men veel informatie weg. Noorwegen, IJsland en Liechtenstein zijn lid van de Europese Economische Ruimte. Zwitserland hoort niet tot de EER, maar heeft een hele serie bilaterale verdragen die bijna op hetzelfde neerkomen.  Ze zijn allemaal lid van  het Schengenverdrag, dus er zijn geen grenscontroles. Wat ook niet wordt genoemd is de prijs van die verdragen. Om mee te mogen doen moeten landen veel van de EU regelgeving overnemen. In Noorwegen zijn bijvoorbeeld ongeveer 75% van alle EU richtlijnen van toepassing. Het is moeilijk te vinden maar uit diverse bronnen maak ik dat deze landen via de verdragen netto ongeveer 90 EUR per capita meebetalen. ”Pay without say”, want ze mogen niet meebeslissen over EU regels die ze worden opgelegd.

Een ander veel gehoord argument is de geldverspilling, bureaucratie en fraude in de EU.  De EU begroting is bij lange na niet zo groot als het tegenkamp ons wil doen geloven.  De begroting is altijd meerjaars, maar op jaarbasis is het ongeveer 160 miljard. Ongeveer vergelijkbaar met de begroting van een land als Finland (5 miljoen inwoners). De bureaucratie evenmin: de hele EU, met al zijn instituties heeft ongeveer 55000 mensen op de loonlijst. Ter vergelijk, de US federal government heeft ongeveer 2,6 miljoen ambtenaren in dienst. De eigen kosten van de EU zijn ongeveer 6% van de begroting. Van elke EURO die binnenkomt gaat dus 94% terug naar de lidstaten.

Wij zijn netto betalers, we betalen meer dan we terugkrijgen. De rekensommen daarover zijn meestal onzuiver. Het is geen simpele som van de afdracht minus de uitkeringen. In ons geval mogen wij als doorvoerland een deel van de EU importheffingen houden terwijl sommigen juist de afdracht bij de rekening aan de EU tellen. Bovendien vinden er achteraf herberekeningen plaats. En laten we ook niet vergeten dat wij tot 1991 netto ontvangers waren. Maar laten we dit buiten beschouwing dan is onze netto bijdrage 279 EUR per inwoner. De Europese Commissie, het Europees parlement (Brussel, Straatsburg en verhuiskosten), het hof, de raad, de vertalingen, de gebouwen, het comité van de regio’s, het Economisch en Sociaal comité, het anti fraude bureau kost 6%, dus voor ons 16,74 per capita.  De overige 262,26 gaat via allerlei fondsen en bijdragen naar de netto ontvangers die daar bijvoorbeeld een beter wegennet van ontwikkelen. Europees gefinancierde projecten, worden ook Europees aanbesteed. De kans dat een bedrijf uit een netto betalend land een project verwerft in een netto ontvangend land is niet denkbeeldig, het gebeurt vaak. En zo komt er ook geld ook terug naar ons land.

Tot slot de veronderstelde fraude. Lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor de correcte besteding van EU subsidies. Dat gaat wel eens mis. Het EU antifraude bureau (OLAF) ontdekt regelmatig fraudes en vordert geld terug. Dan denken we al snel aan Oost en Zuid Europa, maar ook Nederland heeft wel  eens vordering van 234 miljoen aan zijn broek gehad.

Nuance

Alhoewel ik niet bekend sta om mijn fijnzinnige nuance heb ik mij deze week geërgerd over de vele ongenuanceerde berichten in de media en het internet in twee kwesties: Bömermann en Sylvana.

Bömermann’s gedicht zou zijn verboden en daarmee de vrijheid van meningsuiting zo ongeveer voorgoed ten einde zijn gekomen. Bömermann zou zijn veroordeeld tot een boete. De werkelijkheid is anders. Erdogan heeft een civielrechterlijke zaak aangespannen wegens smaad en aantasting van zijn eer en goede naam. Los van of dit nou een slimme zet is van Erdogan, iedereen kan zo’ n zaak beginnen. Als ik morgen wordt neergezet als kinderverkrachter en geitenneuker zou ik dat ook als een aantasting van mijn eer en goede naam beschouwen. Ik zou er als persoon ook grote schade van kunnen ondervinden. Ook als dit in dichtvorm als kunst zou worden gepresenteerd (Waarbij Bömermann’s dicht “kunst” het Sinterklaas niveau niet ontsteeg). Dus kan ik naar de rechter. Grote kans dat de rechter mij in het gelijk stelt, zoals de Duitse rechter Erdogan deels in het gelijk stelt. Zo werkt dat in een democratie. De vrijheid houdt op daar waar anderen er schade van ondervinden, zonder aanziens des persoon, dus ook een vervelende dictator kan zijn recht halen. De rechter heeft besloten dat Böhmermann de beledigende en op niets gebaseerde passages niet in het openbaar mag herhalen op straffe van een dwangsom. De politieke inhoudelijke kritiek mag hij echter wel herhalen. Het gedicht is ook niet verboden. Er komt nog een strafzaak (de zaak waar Angela over moest beslissen) om vast te stellen of de wet is overtreden.

Sylvana heeft zich aangesloten bij DENK. Volgens velen een verlengstuk van Erdogan’s AK partij (waarvoor overigens geen enkel bewijs bestaat). In DWDD werd zij kritisch ondervraagd, met name vanwege het optreden van DENK in de tweede kamer. Bij een discussie over de Armeense genocide maakte DENK video beelden van Nederturkse parlementariers tijdens de hoofdelijke stemming en publiceerde die. Matthijs vroeg Sylvana wat zij vond van deze actie. Die vraag beantwoorde zij wat ontwijkend maar niet afkeurend. Op internet lees ik dat Sylvana de Armeense genocide heeft ontkend. Maar die vraag werd helemaal niet gesteld! Sylvana krijgt er op internet gigantisch van langs. Alhoewel je het oneens kunt zijn met haar keuze voor DENK, ontstaat er weer een shitstorm van verbaal racistisch geweld. Diverse columnisten gaan op haar los en op twitter zijn de woorden aap, bananenboot, zwarte doos nog de meest gematigde.

Als je nou een beetje journalist of columnist bent, verdiep je in de regels van de rechtsstaat en kijk naar de Böhmermann uitspraak in context voordat je er iets van vindt. Onderzoek dan eens de banden van DENK met AK. Vraag Sylvana wat zij vindt van de Armeense genocide ipv wat zij vindt van haar partijgenoten. Onderzoek haar verhaal over de selectieve verontwaardiging betreffende Ebru Umar. Breng feiten, achtergrond, nuance en context, of baseer daar in elk geval je mening op. Ook journalisten en columnisten hebben verantwoordelijkheid.

Vrijheid

Aan de vooravond van onze herdenkingsdagen kom ik terug op mijn vorige blog over Uzupis. Een piepklein symbolisch vrijstaatje in de stad Vilnius. Ontstaan als experiment van een generatie jongeren die voor het eerst in hun leven vrij waren. Waar ik in Oost Europa kom, voel je de diepe sporen van jarenlange onvrijheid in de houding en het gedrag van mensen. Terughoudend, gedwee en cynisch. In Nederland is er weinig meer van te voelen, mijn moeder heeft als kind de oorlog bewust meegemaakt en is van een uitstervende generatie. Hier en daar een monument en de EOD graaft nog wel eens een blindganger op. Daarmee is onze vrijheid vanzelfsprekend geworden.

Wij vierden zondag de dag van de arbeid, eigenlijk een herdenking van de mensen die stierven voor de invoering van de 8-urige werkdag. Maar vooral ook een feest omdat we die 8-urige werkdag uiteindelijk hebben gekregen door internationale solidariteit. Daarom wordt 1 mei in bijna alle hoofdsteden van de wereld gevierd. Maar het is wel een demonstratie die zich het best laat verwoorden in de oude kreet: “Ziet wat organisatie vermag”, zie eens wat je kunt bereiken in eendracht. Ook een signaal aan de werkgevers en rechtse types die ons regelmatig ten grave denken te kunnen dragen: “zie hier wij zijn springlevend”. Een demonstratie van kracht.

Het recht om te demonstreren is een elementair recht in een vrij land. Het is vastgelegd in het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens, In het Europees Sociaal handvest, in onze grondwet en in de Wet Openbare Manifestaties. Het beeld van een demonstratie is een beeld van boze (meestal) mannen die hun onvrede uiten en daarmee overlast veroorzaken. Een demonstratie die er vrolijk, muzikaal en artistiek uitziet is voor sommigen -zoals de Burgemeester van Amsterdam- moeilijk te bevatten. Er was een handvol verzuurde Amsterdammers die meenden dat de openbare ruimte van hen is en wij daar niet mochten komen. Dat er geen muziek en vermaak mocht zijn. En dat mensen -uit het hele land gekomen- niet mochten eten. Uiteraard breed uitgemeten in diverse media. Om de feestvreugde nog wat op te voeren werden op een blog doodsbedreigingen geuit aan het adres van enkele collega’s.

In het oudste vakbondsgebouw van Nederland, onweersproken ook het mooiste vakbondsgebouw van de hele wereld, de Burcht in –ja- Amsterdam kun je zien dat de strijd altijd gepaard is gegaan met kunst en stichtelijk vermaak. Het was onderdeel van de “verheffing” van de arbeider. De diamantbewerkersbond heeft dit prachtige gebouw laten bouwen door Berlage. Een vakbond die in de oorlog verdween omdat de diamantbewerkers –veelal joods- nooit terugkeerden.

Nu zie ik op Facebook een dame die 4 mei niet wil herdenken om haar moverende redenen. Onmiddellijk ontstaat er een rel waarbij de meest vreselijke verwensingen en bedreigingen naar deze dame worden geslingerd. Honderden mensen vinden kennelijk dat je de doden die stierven voor onze vrijheid MOET eren. En wil je dat niet, dan zijn de meest nare bedreigingen gerechtvaardigd.

We zijn zo verschrikkelijk verwend met onze vrijheid dat we de betekenis zijn vergeten. Wat zou een frontsoldaat moeten denken als hij had geweten dat we de zo zwaar bevochten vrijheid herdenken door degenen die van die vrijheid gebruik maken met de dood te bedreigen?

Wees niet te verslaan, vecht niet terug en geef je niet over

Litouwen is in oppervlakte ongeveer 1,5 keer groter dan Nederland, maar heeft slechts 2,9 miljoen inwoners. Het inwonertal daalt snel, veel jonge mensen migreren binnen de EU op zoek naar een beter bestaan. Litouwen heeft zwaar geleden onder de Sovjet bezetting en was misschien juist daarom de eerste Sovjet republiek die zichzelf na de val van de muur op 11 maart 1990 onafhankelijk verklaarde. Ook dat ging niet zonder doden en gewonden. Ineens moest er een democratische staat worden gebouwd door een bevolking waarvan alleen de ouderen zich nog vrijheid konden herinneren. Uzupis is een piepklein wijkje in Vilnius. Kunstenaars, paradijsvogels en krakers namen de zwaar verwaarloosde en verkrotte wijk over en maakten het weer bewoonbaar. Het werd een centrum waar geëxperimenteerd werd met datgene wat veel Litouwers niet kenden: vrijheid. Op 1 april 1997 riepen de bewoners de onafhankelijke republiek Uzupis uit. Of het een grap of serieus was blijft onduidelijk, maar het was en is zeker nog onderdeel van het vrijheidsexperiment. Evenals de prachtige grondwet, die in zijn absurditeit de kern van vrijheid raakt. Het recht om te huilen, om dood te gaan (niet verplicht), om nutteloos of onbegrepen te zijn, om alles of juist niets te begrijpen, om je niet altijd bewust te zijn van verplichtingen, om gelukkig, ongelukkig en niet bang te zijn maken -evenals bovenstaande titel- deel uit van de 41 artikelen.

Uzupis

Een jonge barman in het prachtige Vilnius vertelde mij over zijn eerdere verblijf in Londen. Zes dagen per week werken en het meeste geld gaat op aan de huur van een slaapkamer die je met drie vreemden deelt. En een betaalbare slaapplek ligt dan ook nog een uur reizen van je werk. Slapen en werken en hopen dat er wat centen overblijven. Volgens hem kun je in Litouwen met veel minder veel plezieriger leven. Hij is er dan ook van overtuigd dat als er voldoende werk is, iedereen uiteindelijk terugkomt. Een schril contrast met de meest al oudere vakbondsmensen die ik sprak. Zij zien nauwelijks perspectief. Alhoewel Litouwen de best presterende economie van de voormalige sovjet landen heeft, is de werkloosheid 17% en het gemiddelde nettoloon zo’n 400 EUR. Wonen, gezondheidszorg, OV is allemaal erg goedkoop, de dagelijkse boodschappen niet. Het gevolg is grote ontevredenheid en een slechte belastingmoraal. Dus trekken jongeren weg en blijven sjoemelende ouderen achter. De fiscale basis van het land kraakt in zijn voegen en de EU past flink bij (is ook wel zo eerlijk want de rijkere landen profiteren van de goedkope arbeidskrachten). Ik hoop dat de barman gelijk heeft en iedereen terugkomt om in vrijheid te genieten van dit prachtige land en de Uzupis droom te leven. Want volgens artikel 31 van de Uzupis grondwet is een ieder verantwoordelijk voor zijn eigen vrijheid. De barman had dat goed begrepen.

Wees solidair, stem niet!

In de zomer van 2004 gaf ik een week trainingen  in Oekraïne. Het was de zomer voor de oranje revolutie en je kon de spanning toen al voelen. De sfeer was een mix van achterdocht en verwachting. De meeste Oekraïners waren straatarm terwijl enkelen rond de regering steeds rijker werden. Ik was het afgelopen halfjaar twee keer terug in Oekraïne.  Enkele omwentelingen, een invasie en een burgeroorlog verder is het daar nog steeds een tranendal. Grote dure auto’s rijden door straten waar bejaarden bedelen en jonge vrouwen tippelen om rond te komen. Wie weg kan, vertrekt. Diegenen die rijk zijn geworden door het plunderen van staatsbedrijven willen dat zo houden. De mensen die de eindje aan elkaar moeten knopen willen graag verandering. Oekraïne heeft 2,5 keer meer inwoners dan Nederland. De economie is een bijna vijf keer kleiner. Het Nederlandse inkomen per hoofd, gecorrigeerd op koopkracht (GDP/capita PPP) is bijna 7 keer hoger als dat van Oekraïne. De grootste export partner is de EU, de grootste importpartner Rusland (vooral energie). Poetin stuurt de economie van het land al jaren met de gaskraan. Het inkomen komt uit de EU, de rekeningen uit Rusland.  Natuurlijk is de Oekraïense hoop gevestigd op de EU. Die hoop is afgestraft met de annexatie van de Krim en de bezetting van Donbass. Alhoewel de Krim economisch vooral afhankelijk is van landbouw en toerisme en daarmee niet veel voorstelt, is er een enorme gasreserve binnen het territorium in de Zwarte Zee. In de Donbass regio ligt de op drie na grootste kolenvoorraad van Europa en Donbass was het industriële hart van Oekraïne. Deze regio was goed voor bijna een kwart van het exportvolume van Oekraïne. Het territoriaal verlies is zo’n 6 a 7% van Oekraïne, ongeveer de oppervlakte van Nederland. De impact op de kredietwaardigheid van het land en daarmee het economisch perspectief is vele malen groter. De president van Oekraïne behoort tot de rijke elite. Zijn bijnaam “Willy Wonka” dankt hij aan zijn in het oosten beroemde Roshen (Po-roshen-ko) chocoladefabrieken.  Rusland boycot zijn chocolade en veroorzaakte daarmee zo’n 40% omzetverlies. Toch volgde hij de wil van zijn volk en tekende hij het handelsverdrag.

Geen Stijl heeft Peppi op pad gestuurd om een dikke vinger op te steken naar onze regering en de EU. Zonder op feiten gebaseerde argumenten trok hij ten strijde tegen het handelsverdrag met Oekraïne. Toen dat weerklank begon te vinden bij het boze deel van Nederland sloten PVV en ook SP zich aan. Beetje volksopstand komt kennelijk goed uit in de aankomende verkiezingen in Nederland. De strijd tegen corruptie en nepotisme blijft het probleem van Oekraïne. De armoede ook. Maar Peppi beleeft zijn “ finest hour” terwijl PVV en SP wellicht een paar zeteltjes extra scoren. Er zijn 380 miljoen stemgerechtigden in de EU, waarbinnen alleen Nederland -met 12 miljoen kiezers- zich druk maakt om het associatie verdrag. In Oekraïne mogen zo’ n 30 miljoen (excl Krim en Donbass) mensen stemmen. De vorige president negeerde op last van Poetin de wil van het volk. Na een bloedige opstand met tientallen doden kreeg Poroshenko meer dan de helft van de uitgebrachte stemmen. Anders dan zijn voorganger (en vele Nederlandse politici) lost hij tot schade van hemzelf zijn beloftes in. Geen stijl, PVV en SP maken van democratie een operette voor eigen gewin. Wees solidair met de burgers van Oekraïne en de EU: stem niet!

 

Tokkie Power

Ineens was het er weer. Die prikkel die een verhaaltje in je hoofd veroorzaakt wat via het toetsenbord zo naar de blog kan.

Ik zat in de veel te ruim opgezette raadszaal van de gemeente Apeldoorn. Thuiszorgster Mariska was één van de insprekers. Zij had een goed samenhangend verhaal wat vooral ging over cliënten en de missers van de gemeente. Dat valt telkens op bij de thuiszorg, mensen dreigen hun baan te verliezen maar blijven zich vooral druk maken over de gevolgen voor hun cliënten. Toewijding heet dat. Bijna onvoorwaardelijk.  Ze krijgt dan ook een luid applaus van de publieke tribune. Waarop de voorzitter meedeelt dat applaudisseren niet is toegestaan. Iedereen is daarna muisstil. Gezagsgetrouw heet dat.

Dan hoor ik de verschillende raadsleden en de wethouder spreken. Het lijkt alsof zij over heel andere zaken spreken. Ze hebben het over een reëel en marktconform tarief. Dat blijkt 21 Euro per uur te zijn. Ik durf niet veel te zeggen over de prijs: maar wat voor toewijding kun je kopen voor een kostprijs 21 Euro per uur? De schilder, stukadoor, automonteur, installateur kosten in dit land minimaal het dubbele. Alleen zwartwerkende Polen kun je nog voor zo’n ramsjprijs huren. Ze zijn ook erg druk met vooral hun verantwoordelijkheid voor ontslagen, overgang van onderneming en naleving van de cao van hun tafel te praten. Het is niet hun aap en hij zit zeker niet op hun schouders. Ze hebben kortom niets van de woorden van Mariska en de vele voorafgaande acties begrepen.

Hoe anders is dat als een gemeente wordt belaagd door een zootje tokkies die vechten met de politie terwijl ze “daar moet een piemel in” zingen. Lokale politici vallen over elkaar heen om te zeggen dat ze het gedrag onacceptabel vinden maar wél begrip hebben voor de zorgen van de bevolking. Om na enige bedreigingen vervolgens hun standpunt aan te passen. Kregen onze toegewijde en gezagsgetrouwe thuiszorgsters maar eens een klein beetje begrip en gelijk. Maar dat zit er in dit land niet meer in. Misschien heeft Wilders’ revolutie zich al voltrokken. Politici luisteren beter naar rel schoppend schorriemorrie dan naar eerlijke, toegewijde en gezagsgetrouwe mensen.

Raar feestje

Ik was afgelopen week in Londen op een research seminar. Leuk om met collega’ s te zijn die allemaal met verandering bezig zijn. Vrijdag mocht ik spreken op een 25 jarig jublileum van een Letse vakbond. Ze zijn na de onafhankelijkheid met 110.000 leden afgesplitst van een van de oude bonden. Van die 110.000 zijn er nu nog 4000 over. Weinig reden voor een feestje. Ik hoefde de aanwezigen niet uitgebreid uit te leggen dat als wij niet veranderen, het einde van de vakbond nabij is. Dat snapten ze donders goed en misschien is mijn boodschap wel een strohalm voor ze.

Boedapest

Vreemd volk, ze spreken een ondoorgrondelijke taal die behalve op Fins, nergens anders op lijkt. Als ze over geschiedenis spreken lijkt niet Wenen maar Boedapest het centrum te zijn geweest van het grote Habsburgse rijk. Trotse gebouwen en trotse mensen in Boedapest. De straten zijn schoon, historische gebouwen zijn in volle glorie gerestaureerd. De Boeda en Pest scheidende Donau ligt vol met grote toeristen boten. Toeristen komen hier graag om te genieten van deze mooie stad. Maar onder de pracht ligt veel armoede. Boedapest is een stad van werkende armen. Ik verblijf in leuke studio van 30 m2. Naast, boven en onder mij wonen mensen in appartementen van dezelfde afmeting. Een appartement in de stad kost tussen een 50 a 100% van een niet ongebruikelijk fulltime salaris van 80.000 Forint, netto per maand. Dat is nog geen 300 Euro. In een cursus setting bespreken we een huishoudbudget met twee fulltime inkomens. Als alle rekeningen zijn betaald blijft er zo’n 100 a 150 euro per maand over om van te leven. Ik was ook in de supermarkt. Erg moeilijk voor te stellen dat je van zo’ n bedrag een gezin kunt voeden, kleren kunt kopen en ook nog geld overhoudt voor vervanging van een kapotte wasmachine of iets dergelijks. Er wordt dan ook veel op afbetaling of met geleend geld gekocht. De populistische regering heeft weinig op met de gewone man. Ze roepen wel dingen die mensen graag horen: tegen vluchtelingen, tegen de EU, je kent het wel. Prestige is ook belangrijk: de regering wil een serie nieuwe voetbalstadions bouwen. Maar verbeteringen voor de werkende armen zit er niet in. En opstand ook niet. Mensen zijn bang en gelaten. Zo gelaten dat velen verkiezingen ook als zinloos beschouwen. En zo komt Hongarije aan de meest rechtse regering van Europa.